Tags

, , ,

We maken Europa kapot (Column René Cuperus, Opinie & Debat/de Volkskrant, 27 juli)

Griekenland als grijsgedraaide zomerhit van 2015

# Iedereen is bezig Europa kapot te maken.

Ik kan me deze emotionele oprisping goed voorstellen, maar als gebiologeerd krantenlezer over deze Griekse zomer kan ik niet alleen vaststellen dat die ‘grijsgedraaide zomerhit’ alleen van toepassing is op de niet wezenlijk geïnteresseerde EU-burger in ons land. Want een ieder die hetzij tot het eurosceptische, dan wel tot het eurofiele gedeelte van onze bevolking hoort, is zeer geïnteresseerd in nieuw uit de kranten over Griekenland, namelijk hoe er gerapporteerd wordt en welke conclusies en waarnemingen daaruit te trekken zijn. voor mij dus geen grijsgedraaide hit. Voor mij alleen de vraag hoe we gezond uit deze crisis komen. En nu ik vanochtend weer lees dat de Griekse overheid weer aan het treuzelen is (waar tweets over verzonden zijn), dan vrees ik dat de Grieken onderbewust aan een Grexis aan het aansturen zijn, en volgens mij is een Grexit uit eigen keuze, en dus niet gedwongen wat overigens ook niet kan omdat er niets over vastgelegd ligt, de beste oplossing. Voor de politiek bewuste burger in ons land is dit Griekse drama een aanleiding om eindelijk echt over de EU na te denken en oplossingen te bedenken.

# De clash tussen mannen als Tsipras, Varoufakis, Schäuble en Dijsselbloem veroorzaakte juist zo’n schokeffect omdat het de ware gedaante van de Europese Unie van dit moment onthulde. En dat was even schrikken. Er blijken in Europa onheilspellende krachten werkzaam.

Bij deze passage wil ik graag enige nuanceringen aanbrengen. Er was wat mij betreft geen schokeffect vanwege de ware gedaante van de EU en de onthulling daarvan. Voor mij geen enkel schokeffect omdat het bij het aantreden van een radicaal-linkse – lees: communistische – regering-Tsipras een botsing moest veroorzaken met de EU en vooral vanwege de radicaal andere herstelopvattingen vanuit Athene geredeneerd. Dus betekende dit aantreden van een nieuw kabinet niet alleen een volkomen nieuwe en vooral onbekende situatie aan de onderhandelingstafels, maar ook een oud-strijdtoneel die sinds de val van de Muur dachten te mogen vergeten: het conflict tussen kapitalisme en communisme, twee traditionele antagonisten.

Daarop was men in Brussel helemaal niet voorbereid en dat betekende – naar ik verwacht – een nieuwe oriëntatie over de vraag hoe de onderhandelingen na een democratisch verkozen radicale regering moest worden ingekleed. Er is dus in mijn ogen sprake van een laboratoriumexperiment. Een boeiende maar ook een heel spannende, aangezien een Grexit een serieuze optie was als de onderhandelingen zouden mislukken. Wat zou in dat geval de consequenties zijn op de financiële markten? Want daar draait het vandaag de dag om als het gaat om economische ‘gezondheid’. En aangezien het bij die financiële markten alleen draait om investeringen, winsten en financiële stabiliteit, is dat een nieuw dilemma geworden dat vroeger in mindere mate bestond en publiekelijk geheel afwezig was. Dat is het nieuwe van deze tijd vergeleken bij het tijdsgewricht voorafgaande aan het flitskapitalisme en computergestuurde speculanten die in de jaren ’90 zijn ontstaan.

Bestaat er dus een ‘ware’ gedaante van de EU? Mijns inziens niet, omdat een gedaante pas bestaat als er sprake is van een afgebouwd en opgeleverd huis of product en daarvan is bij het Europese Huis van de EU geen sprake. Het is een bouwput met alle onverwachte verrassingen die om dito (doorlopende) improvisaties vragen. Er zijn dus geen onheilspellende krachten in Europa werkzaam, maar wel onbekende en onvoorziene krachten die al ons improvisatievermogen vragen om dit bouwproces van de bouwput EU niet tot een mislukking te maken. En ongelukken in constructiewerkzaamheden komen overal ter wereld voor. Dat is het punt niet.

Maar zo’n megaoperatie als de EU heeft zich nooit eerder in de menselijke geschiedenis afgespeeld en niet te vergeten: mislukking van de euro betekent ook een totale ineenstorting van het mondiale kapitaalstelsel. Stort de euro in, zoals Merkel in een profetisch moment, dan stort de gehele mondiale economie in elkaar. Dan is het einde van deze mondiale welvaart aangebroken. Dat staat er dus op het spel. De EU draagt een immense verantwoordelijkheid om dit project te doen laten slagen. Vandaar ook de waarschuwingen van Obama. En terecht. En zoals oud-voorzitter van de Europese Commissie Jacques Delors –die afgelopen week zijn 90ste verjaardag vierde – in het FD van afgelopen zaterdag stelde: ‘Het ontbreekt in Europa aan affectio societatis’ [twee of meer personen delen hetzelfde idee, en persoonlijk verbinden zich tot het bereiken van het doel van de vereniging], verzuchtte hij.’

En daarmee kwam de wezenlijke tekortkoming in het denken van voorgaande Commissies pijnlijk naar boven: ‘hetzelfde’ idee bestond wel bij de zes grondvesters van het Europese project dat met de EGKS ontstond en lange tijd de EEG werd genoemd, maar na de grenzeloze uitbreidingen van de groeiende Unie was er geen sprake meer van hetzelfde idee, en logisch ook want de nationale belangen gingen een steeds grotere wol spelen. Dat heeft het basisideaal volledig opgebroken. En sinds Thatcher (en in ons land Zalm) gaat het alleen nog om netto- en bruto-afdrachten aan de EU. Kort samengevat: de EU is ontstaan als utopisch project, want met het huidige inzicht was er nooit tijdens de millenniumwisseling de euro ingevoerd onder de broze en wisselvallige afspraken van dat moment. Wat naar mijn idee wel kansrijk was geweest is een letterlijke tweedeling van Europa, de bekende ‘tweesnelheden EU’, dat naar mijn herinnering alleen niet doorgezet is vanwege de vermeende discriminatie tussen de ‘rijken’ en de ‘armere’ lidstaten. De consequenties, die toen onzichtbaar waren, hebben zich heden in alle ellendige proporties getoond.

# Om te beginnen bij de Grieken zelf. Die hebben, met bravoure en schande, aangetoond dat free riding de hele Europese constructie in gevaar gebracht. Door zich als failed state de eurozone in te rommelen, waarin ze in geen twintig jaar thuis horen, hebben de Grieken het Europese ideaal zo’n beetje eigenhandig kapot gemaakt. Door hen werd Europa plotsklaps tot een transferunie gebombardeerd. Bloedlink. Noord-Europa lapt voor Zuid-Europa. Dat klinkt solidair, maar is het niet. In het rijke Noorden wonen armen en in het arme Zuiden wonen rijken. Anders gezegd: Hartz IV-bijstandsontvangers in het sociaal steeds ongelijkere Duitsland moeten fors betalen voor belastingvrije Griekse oligarchen. Dat komt de Europese broederschap niet erg ten goede.

# Datzelfde geldt voor de manier waarop de Duitsers menden Griekenland als een soort tweede DDR te moeten behandelen. Geen misverstand. Niets onvriendelijks over naoorlogse Duitsers. Duitsers lijden wel, net als Amerikanen en Russen, aan het ‘mensen uit [van/met?] grote-landen-syndroom’. De dingen moeten gebeuren zoals zij het thuis ongeveer gewend zijn. Het aan Griekenland opgelegde Diktat van 12 juli heeft daar sterke trekken van gekregen. (…) Prima, maar dan alleen op deze voorwaarden. Solidariteit in ruil voor rigide solidariteit. Europa op Duitse voorwaarden.’

Hier zijn wederom enkele kanttekeningen noodzakelijk. Er is naar mijn gevoel geen sprake van een ‘bevolking met een grote landen syndroom’, maar een bevolking die eerder dan de politici en bestuurlijke klasse voelt dat er onevenwichtigheid aan het groeien is, zoals dat met de overgang van een monoculturele naar een multiculturele maatschappij aan de orde is. Waar kleine groepen vluchtelingen moeten worden geholpen is dat doorgaans geen enkel probleem, maar waar de nationale culturele contact geheel gaat veranderen en transformeren (als het een definitief ander karakter krijgt), dan zijn de rapen gaar. Dat is dan geen kwestie meer van (politieke) dictaten, maar van zakelijke procedures en financiële afwikkelingen. Waar solidariteitsgrenzen overschreden worden, daar verdwijnt het ook.

Dat is nu op alle politieke dossiers (thema’s) in de EU aan de orde, omdat deze sociale verschijnselen nooit hebben meegespeeld in de opbouw van het Europese Huis. De bevolking is daar ook nooit bij betrokken geweest en dat is de grootste fout die de voorgaande Commissies in hun collectiviteit gemaakt hebben. Daarom was het ook heel verstandig en juist wat Europees vicevoorzitter van de Commissie, Frans Timmermans in Kamerbreed zaterdag opmerkte over de nota van het Vijf Presidenten Rapport (ter afronding van de EMU): ‘Eerst moet het vertrouwen van de EU-burgers in de organisatiestructuur van de EU terugkeren.’ Zonder dat vertrouwen kortom, hebben vervolgstappen van de EU geen enkele zin en moeten er steeds branden geblust worden. we hebben dus nu genoeg aan de Griekse schuldenafwikkeling en daarna volgt de Brexit die David Cameron al per volgend jaar per referendum wil proberen tegen te houden. Als hij dat publiciteit goed organiseert, lukt hem dat.

De opvolgende passage # Bijna verontrustender (etc.) laat ik verder onbesproken, want de roep om meer centralisatie door Duitsers, Fransen en Brusselaars is vanuit mijn bovenstaande analyse volkomen logisch als je die ‘wens’ kunt zien die gestuurd wordt door ‘gevoelens en instincten’, maar minder verdedigbaar is omdat er niets te voorspellen valt. Zo simpel is dat. Europa en de Unie verkeren nu in een ontwikkelingsfase die kan worden gekenmerkt als een algehele identiteitscrisis die alleen door erkende specialisten zoals psychiaters en organisatieadviseurs kan worden geheeld en betergemaakt, maar waarbij ook algehele transparantie noodzakelijk is, opdat het publiek en publieke opinie zich een oordeel kunnen vormen.

# In de strijd tegen het EU-vijandige populisme, kiezen de Europese leiders voor de technocratische vlucht naar voren. Absoluut leidend zijn de mantra’s van Merkel (‘Scheitert der Euro, scheitert Europa’) en Draghi (‘Whatever it takes to preserve the euro’). Dus alle ballen op de euro, desnoods ten koste van wat wij ervaren als de nationale democratie.’

Niet en nooit ten koste van de nationale democratie natuurlijk, want dat is een absolute onmogelijkheid en onwenselijkheid, maar het ‘desnoods’ wil alleen maar het onvermogen van de bestuurders tot uitdrukking brengen om de probleemkwesties duidelijk uit te leggen en tot een fatsoenlijke oplossing te brengen. Het is dus een politiek-psychologisch onvermogen om de complexiteit van alle problemen en wantoestanden in een overzichtelijk geheel te tonen en in een geloofwaardig toekomstperspectief te vertalen.

De laatste twee alinea’s kan ik ook verder onbenoemd laten, want ik begrijp alle verontrustende signalementen van de auteur, maar ik kan alleen maar concluderen dat hij veel pessimistischer is dan ik en daarom ook meer gronden voor zijn pessimisme wil benoemen. Maar in mijn optimistischer visie heb ik dat allemaal niet nodig. Ik heb vanuit mijn andere invalshoek als geïnteresseerde burger voldoende aan het secuur volgen van al het nieuws, verslagen en analyses van deze en gene commentatoren en columnisten om daarmee mijn visie verder te ontwikkelen. Daarmee heb ik dan mijn burgerplicht gedaan.

Advertisements