Tags

, , ,

Het technocratisch project Europa krabbelt weer op (Marcel de Boer, Outlook/fd, 24 mei)

Gaan globalisering, nationaal belang en democratie samen? Harvard-econoom Dani Rodruk denkt van niet. Op de Krim riep Rusland vorig jaar een halt toe aan de export van Europa’s ‘universele’ warden. Maar dat betekent niet dat project Europa heeft afgedaan. Integendeel, de technocraten hebben het nieuw leven ingeblazen.

Europa wordt, ondanks alles, weer een voorbeeld voor de rest van de wereld

# Toch werden in de rest van de wereld pogingen gedaan om het Europese Unie-model, dat volop welvaart opleverde, te kopiëren. Maar de Oost-Afrikaanse Gemeenschap, de Mercosur in Latijns-Amerika, de GCC op het Arabisch Schiereiland, en het Chiang Mai-initiatief in het Verre Oosten kwamen nooit echt van de grond. (Deze genoemde blokken hebben ook niet de technologische stevige basis van de EU; een economische en monetaire unie is bijna per definitie gedoemd om te mislukken als de deelnemende landen niet volkomen economisch gelijkwaardig aan elkaar zijn. de eurozone heeft het vooralsnog gered vanwege aanpassingen binnen de bestaande verdragen, zoals de ECB meer politieke invloed heeft gekregen, dat niet in de Verdragen geregeld was.)

# In veel gevallen was de angst om gedomineerd te worden door andere partnerlanden simpelweg te groot. En nu de Europese schuldencrisis veel glans van het Europese project af heeft gehaald, zijn alle politieke eenwordingsplannen in een diepe la weggestopt. Net zoals de internationale belangstelling voor het zo moderne Japan verdween toen dit land vanaf het begin van de jaren negentig in een schier eindeloze stagnatie wegzonk.

# ‘Het was voor veel Europese beleidsmakers een schok om te merken dat een vrij land op rationele gronden voor een minder perfect systeem zou kiezen dan de Europese Unie. (Annexatie van de Krim door Rusland als reactie op de volksopstand in Oekraïne.)

# Europa had gedacht dat het de wereld van invloedssferen en van op leven en dood met elkaar wedijverende machtsblokken (…) had overwonnen door natiestaten op te laten gaan in een gezamenlijk netwerk. Maar Moskou zette Europa weer met beide benen op de grond. Ook in de 21ste eeuw is landjepik nog een Europese realiteit. (Neen: een Russische realiteit in plaats van Europese!)

# Een netwerk dus – geen piramidevormig georganiseerde eenheid. Europa dacht in feite de ‘globaliseringsparadox’ van Dani Rodrik, de Turkse hoogleraar aan Harvard en Princeton, overwonnen te hebben. Die paradox (…) ontstaat doordat de economische globalisering, politieke democratie en de belangen van de natiestaat niet samengaat. (Hier gaat Rodrik dus de fout in door een theoretisch verband aan te kaarten die niet overeenkomstig de werkelijkheid is: de belangen van de natiestaat zijn gedurende de hele opbouw van de EU een strijdpunt gewest, maar de EU is er niet aan ten onder gegaan, zelfs niet door het democratische tekort binnen de Unie. Dit laatste dient echter hersteld te worden wil de EU op de middellange termijn overleven zonder een burgeroorlog die de huidige eenzijdige (lees: neoliberale) economische oriëntatie gaat aanvechten.)

# Volgens Rodrik komen democratie en nationale soevereiniteit alleen tot bloei als de globalisering ingeperkt wordt. Waar gemikt wordt op globalisering en het behoud van de natiestaat wordt de democratie opgegeven. Waar gekozen wordt voor democratie met globalisering moet de natiestaat ingeruild worden voor internationaal bestuur: voor een volkomen irreële wereldregering dus. (Hier is Rodrik inderdaad te theoretisch aan het filosoferen en de huidige EU onder de nieuw aangetreden Commissie-Juncker is een compleet nieuwe weg ingeslagen die het hele betoog van Rodrik volledig onderuithaalt. De verwachtingspatronen zijn daarmee ongeldig gemaakt.)

# Wel heeft Rodrik gelijk als hij opmerkt dat ‘hoe ontwikkelder de economie, des te meer naar middelen verhouding worden verbruikt door de publieke sector’, dus de overheid. En ook: ‘Wil je dat markten uitbreiden, dan heb je ook meer overheid nodig.’

# Maar een keuzefactor zoals Rodrik die ziet, bestaat niet: ‘Om de Europese democratie te redden is ofwel méér politieke integratie (neen dus!), ofwel minder economische integratie vereist (Ook niet. Europese democratie kan alleen maar gered worden door meer economische integratie en dus een economische coördinerende unie in plaats van een politieke unie, maar dan geen neoliberale coördinatie, maar vanuit een sociale-marktwerking of –model. Rodrik is te Amerikaanse gaan denken in plaats van Turks, wat nog voor de hand had geleden.)

# Terecht merkt De Boer ook een denkfout op bij Rodrik: ‘Maar de stelling van Rodrik dat er in Europa niets gebeurt, is simpelweg niet waar. De technocratische beleidsmakers hebben de afgelopen jaren de politieke integratie ter hand genomen: opnieuw weinig democratisch (vandaar mijn waarschuwing dat zonder effectieve bewerking en aanpak van het democratisch tekort de EU niet toekomstbestendig zal zijn, jw), maar wel daadkrachtig. De begrotingsteugels zijn sterk aangetrokken, er zijn noodfondsen opgericht en er is, misschien nog wel het belangrijkst, een einde gemaakt aan de nationale zeggenschap over de banken.)

# Spoedig zullen de technocraten deze stap (bankentoezicht, jw) ook maken met de kapitaalmarkten. De kapitaalunie vereist nog flink wat harmonisatie van regels, onder meer van het ondernemingsrecht. Er is dus wel degelijk een federale (?) keuze gemaakt, ten koste van nationale soevereiniteit (niet geheel juist, maar wel is er sprake van verwevenheid tussen het nationale en Europese toezicht.) Al blijft sociaaleconomisch nog genoeg op het bord van de lidstaten liggen. Zo kan Europa toch weer die nationale eigenheid garanderen en tegelijk grensoverschrijdende schaalvoordelen bieden.

# Zeker als Europa intern de zaken weer op orde krijgt en de crisis geleidelijk wordt overwonnen (Weer een bewijs dat die crisis nog niet is overwonnen, jw), kan de blik weer naar buiten wenden. Het kan dan weer dwingend aan anderen zijn Europese ‘universele’ waarden opleggen. En keert het respect terug, dan worden de plannen voor verdieping van de regionale samenwerking vanzelf weer uit de la opgediept.

Advertisements