Tags

, , , , ,

Hoe links in Europa zichzelf ten grave draagt (Caroline de Gruyter, In het nieuws/NRC Handelsblad, 11 mei)

Essay over sociaal-democratie. De Conservatieve premier Cameron zegevierde na jaren hakken in de begroting, terwijl links Labor fors verloor. De Britse uitslag tekent de identiteitscrisis van de sociaal-democraten in Europa. Een crisis die links zelf over zich afroept, schrijft correspondent Caroline de Gruyter.

Commentaar:

Weer een prachtig essay van deze Europese correspondente, die in een aantal trefzinnen kan worden samengevat, en die leiden tot de conclusie dat de Europese sociaal-democraten geen visie hebben op de globalisering; en niet alleen op de globalisering als thema, maar daarbij ook de noodzaak om die als gegeven feit en maatschappelijke constructie te erkennen, maar wel vanuit een positieve benadering een onvermijdelijkheid hiervan vast te stellen, en daarbij ook vele kritische kanttekeningen gaan plaatsen en op basis daarvan antwoorden te formuleren.

Alleen dan komen de sociaal-democraten uit hun identiteitscrisis, want de Schotse nationaliste Nicola Sturgeon, die een zuiver sociaal-democratisch geluid liet horen, heeft een schitterende overwinning gehaald en zij bewijst met haar authenticiteit dat dat sociaal-democratische geluid heel goed te brengen is en dus handhaafbaar is in de toekomst.

# Ook de bijna-implosie van de PvdA, van de Griekse en Spaanse socialisten is grotendeels terug te voeren op het feit dat zij – juist – in een tijd waarin multinationals machtiger worden en de inkomensongelijkheid toeneemt – een rol spelen in een politiek spel waarin ze zelf nauwelijks meer lijken te geloven.

# De sociaal-democraten weten het zelf maar al te goed: ze zijn hun verhaal kwijt.

# Die tegenstelling (rechts en links) is bijna verdwenen. Tegenwoordig voert een linkse regering vrijwel hetzelfde economische beleid als een rechtse. Dat beleid wordt, vanwege de globalisering, ver boven hun hoofden uitgestippeld; door de ‘markten’, het IMF, de trojka of in de boardroom van Pimco, één van de grootste obligatiefondsen ter wereld.

# Veel kiezers missen dat linkse geluid. Je hoeft Piketty niet gelezen te hebben om te zien dat onze economieën steeds meer op het oude rechtse ideaalbeeld gaan lijken. Het verschil tussen rijk en arm groeit. Overheden, diep in de schulden omdat ze topzware banken moesten redden, slanken in ijltempo af. Overal wordt geprivatiseerd en geliberaliseerd. Bestuurders hebben geen keus, ook linkse bestuurders niet: ze hebben de markten op de hielen.

# Dit is een van de redenen dat steeds minder Europeanen stemmen. Of dat ze uit balorigheid en frustratie op ‘iets nieuws’ stemmen, zodat het eventjes voelt als democratie.

# Decennialang hebben socialistische politici zich, net als conservatieven, ingespannen voor de globalisering. Conservatieve partijen deden dit uit overtuiging. Ze wilden een kapitalistische maatschappij met een sterk bedrijfsleven en een zwakke staat. De socialisten deden het omdat de globalisering goedkope kredieten vrijmaakte, die hen in staat stelden uitkeringen, pensioenen en andere verworvenheden van de naoorlogse welvaartsstaat te blijven betalen. Dat was onverstandig, weten we nu – maar hun motieven waren begrijpelijk: ze wilden sociale turbulentie voorkomen. Daarvan hadden ze de eerste helft van de twintigste eeuw al een overdosis gehad.

# De Duitse socioloog Wolfgang Streeck zei laatst in een interview dat kapitalisme en de verzorgingsstaat “niet samengaan”. Het is volgens hem per definitie onmogelijk om werkgevers en investeerders de vrije hand te geven én tegelijkertijd werknemers genoeg te betalen, zwakkeren te beschermen en staatsinstellingen naar behoren te laten functioneren. Dat werkte alleen na de oorlog. En maar heel even: ongeveer twintig jaar.

Deze reeks van cruciale zinnen volstaat om een aantal kanttekeningen te plaatsen.

  1. ‘(…) het feit dat sociaal-democraten – juist – in een tijd waarin multinationals machtiger worden en de inkomensongelijkheid toeneemt – een rol spelen in een politiek spel waarin ze zelf nauwelijks meer lijken te geloven.’ Inderdaad valt de bloedarmoede van links Nederland op als het gaat om de noodzakelijke visievorming van het linkse erfgoed te vertalen naar de nieuwe politieke, economische, maatschappelijke en globaliserende omstandigheden. Rechts heeft daar geen last van want zij zijn per definitie voor marktwerking en maximale winstvorming, en de sociale aspecten van de staat der Nederlanden interesseert hen geen zier.
  2. Politiek macht is immers op economische welvaart gebaseerd en dat is te danken aan de puur economisch georiënteerde neoliberalen van deze tijden. Rechts beleid is winstgevend beleid omdat zij hun belangen achter de schermen perfect kunnen regelen en veelal in samenwerking met de grote zakelijke jongens van de multinationals en financials. Sociaal-democraten geloven er niet alleen nauwelijks meer in, maar staan ook machteloos vanwege hun gebrek aan politiek-filosofische kennis en vaardigheden om deze nieuwe omstandigheden te vertalen in een nieuwe uitwerking van het eigen beginselprogramma. Van de PvdA mag een dergelijk aangepast programma verwacht worden, gelet op de voortreffelijke inhoud van hun tijdschrift S&D (Socialisme en Democratie). Maar deze denkers worden naar ik vermoed overstemd door de congressen waarin de oude sociaal-democratische garde – de oude gestaalde stalinisten zijn overgestapt op de SP – nog steeds domineert. Intellectuele onafhankelijke geluiden worden voor kennisgeving aangenomen. Dat speelt overigens in alle partijen, en daarom ben ik zelf ook principieel partijloos geworden vanaf 2007.
  3. Vanwege het voorgaande volgt logischerwijs dat de sociaal-democraten het zelf maar al te goed weten: ze zijn hun verhaal kwijt. Ergo, het nieuwe verhaal valt op te bouwen uit de karakteristieken van de tekst van De Gruyter.
  4. Tegenwoordig voert een linkse regering vrijwel hetzelfde economische beleid als een rechtse. Dit klopt met dien verstande dat het alleen in symboliek klopt. In ons parlement heeft de hele linker zijde de handicap dat de huidige premier verbaal zo sterk is en daarmee immer een makkelijk verhaal kan houden vanuit de wetenschap dat links daar niet tegen opgewassen is. Maar het feit dat in de feitelijke campagne van 2012 Roemer volledig overtroefd en overklast werd door Samsom, bij welke gelegenheid ik ook schreef op deze plaats dat Samsom de enige was in de lijststrekkersdebatten met een heldere en bruikbare visie dat ook goed overkwam bij de toehoorders onder het electoraat – hetzij in zaal, hetzij op de buis, dat hij daarmee een miraculeuze comeback maakte namens zijn PvdA en de SP ruimschoots achter zich liet. Samsom is de enige in dit land die alle politieke deelacpecten moeiteloos in een logisch verband kan brengen en dat met een goed oratorisch vermogen weet over te brengen. Niet voor niets vormen Rutte en Samsom een ijzersterk duo. Maar de kanttekening is de volgende. Dat beleid wordt, vanwege de globalisering, ver boven hun hoofden uitgestippeld; door de ‘markten’, zoals De Gruyter beweert, maar zo simpel ligt dat natuurlijk niet. Dat is ook onmogelijk, want alleen de hoofdlijnen van overheidsuitgaven zijn nu sinds de kredietcrisis ‘onder beheer of controle’ – of negatiever: onder curatele – van de internationale markten gekomen want de geldverstrekkers bij uitstek voor nationale leningen die in de miljarden lopen. Het kapitalisme van de 19e eeuw is nu getransformeerd in het mega flitskapitaal van de 21e eeuw; verworden tot een grotere tiran of dwingeland dan die van de 19e eeuw.
  5. Parlementen hebben nog steeds hun budgetrecht, maar aangezien in een vorige generatie neoliberale Europese leiders het Maastrichtse verdrag van de EMU hebben geregeld en ondertekend, vallen we nu onder een neoliberaal klimaat. Dat zal de sociaal-democratie ook hun faillissement gaat opleveren, tenzij – mits – zij zich weten te herpakken en een programma gaan schrijven om onder het huidige proces van globalisering een menselijk gezicht te geven, aangezien dat menselijke aspect geheel ontbreekt. En als dit de Europese sociaaldemocraten dit gaat lukken – en waarom zou het niet lukken? – dat worden zij de grote triomfators aangezien die politieke stroming niets te verliezen heeft en de kapitaalmarkten alles. Zij zijn wat wereldwijde behoefte aan rechtvaardigheid en solidariteit de grote verliezers want deze markten vormen maar een heel klein aandeel van de menselijke bevolking met het meeste geld (1% rijksten van de aarde bezitten 90% van het (virtuele) kapitaal. Dat systeem is ten dode gedoemd en daarom zullen de markten uiteindelijk hun hand overspelen en breekt er een tweede Bastille-revolutie wereldwijd aan. Er is dus alle reden voor de sociaaldemocraten binnen de EU om te gaan werken aan een nieuwe balans en deze daadwerkelijk te bewerkstelligen. Dan alleen zullen zij de politieke neoliberalen kunnen verslaan aangezien deze neo’s zich niet bewust zijn van de ideologische zwakte van hun eng-zijdige economische bril op de neus. Het ware liberalisme is een pluriform samengestelde ideologie: staatkundig, sociaal, economisch, cultuur en geestelijk liberalisme (brochure Enige aspecten van het moderne liberalisme; 1958), maar dat is de VVD allang vergeten en daarom verliezen zij de politieke heerschappij na het vertrek van Rutte/Samsom.
  6. De bewering dat kapitalisme en de verzorgingsstaat niet samengaan is volstrekte onzin omdat de verzorgingsstaat een sociaal netwerk is gebaseerd op een politieke afspraak. Als je een natie politiek zo wilt organiseren, dan kan dat natuurlijk. De primaat ligt immers bij de politiek en niet bij de economie. Maar tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat een EU-verzorgingsstaat steeds duurder wordt vergeleken bij de opkomende of beginnende verzorgingsstaten elders in de nieuwe economieën zodat de EU-verzorgingsstaat de concurrentie zou verliezen als het nu niet genoodzaakt was vanwege de kredietcrisis om zich te herpakken. Dat kan alleen in – definitieve – vorm als de grootschalige belastingstromen naar belastingparadijzen wereldwijd onder controle worden gebracht en de multinationals als grootschalige kapitaal- en geldmakers hun aandeel van de verantwoordelijkheid krijgen toegewezen om hun megafondsen in te zetten voor de mensheid. Wat er teveel bij deze multinationals verborgen is, krijgt de wereldbevolking te weinig. Zolang die disbalans aanhoudt is er gerede kans op menselijke opstanden overal ter wereld. Dan worden op alle marktpleinen ter wereld guillotines geplaatst om alle regionale grootkapitalisten te onthoofden. De mensheid heeft dan sinds de Franse Revolutie niets geleerd. Althans, de mensheid wel, maar de grootaandeelhouders van deze wereld niet, want een rovershol gebleven.