Tags

, , , , , ,

Democratie, natie, globalisering: drie is te veel voor EU (Dani Rodrik, Opinie/NRC Handelsblad, 10 april)

Crisis is complexer dan ‘luie, spilzieke zuiderlingen tegen nijvere, spaarzame noorderlingen, schrijft Dani Rodrik.

‘Europa zit in een economische dip die akelige politieke gevolgen begint te krijgen. Het begon met de hypotheekmarkt in de VS, maar de duur en de omvang van de problemen zijn geheel aan Europa zelf te wijten. Zelfs als de euro overeind blijft, zal de crisis ingrijpende gevolgen hebben.’

De internationaal beroemde hoogleraar Rodrik spreekt hierbij weer een waarschuwend woord over de gezondheidssituatie van de euro, die alsnog zal kunnen bezwijken. Het blijft dus noodzakelijk om onze economie scherp in de gaten te houden, aangezien het instortingsgevaar van het Europese Huis nog steeds actueel is.

‘De malaise is een uiting van wat ik ‘het politieke trilemma van de wereldeconomie’ noem: economische globalisering, politieke democratie en de natiestaat zijn uiteindelijk niet met elkaar te verzoenen.’

Dit politieke trilemma maakt het voor het grote publiek makkelijker om tot inzicht te komen welke knelpunten er bestaan als we het hebben over de globalisering en vooral de inherente spanning die er bestaat tussen de snelheid waarmee de mondiale economie en met name het flitskapitaal rondgaat in deze wereld, waartegen de democratische controle het altijd moet afleggen. Democratie als controlerend orgaan op de uitvoerende macht (lees: regeringen) lopen dus altijd achter op de feiten. Waar Rodrik dit trilemma, dat ik omschrijf als drie verschillende oude begrippen die in deze nieuwe tijden steeds moeilijker te verenigen zijn, dat daar met creativiteit nog heel veel bereikt kan worden. Maar van de nieuwe EU-lidstaten mag en kan die creativiteit niet verwacht worden omdat zij direct in het diepe zijn gesprongen en dat is altijd een kwestie van wennen, aanpassen en integreren of accommoderen.

‘Hooguit twee van deze drie elementen kunnen samengaan. Democratie valt alleen te verenigen met nationale soevereiniteit als we paal en perk stellen aan de globalisering. Als we mikken op globalisering en ook de natiestaat willen behouden, moeten we de democratie laten varen. En als we democratie plus globalisering willen, moeten we de natiestaat opdoeken, en streven naar meer internationaal bestuur.’

Rodrik legt het accent dus op democratie als specifiek onderdeel van de nationale soevereiniteit, maar zo hoeft dat niet te worden gezien. Zoals ik al heb aangegeven is democratie een instrument die niet past in de economische realiteit van vandaag de dag, maar los van democratie kan er geen frictie worden aangetoond tussen nationale soevereiniteit en globalisering. Dit vanwege de internationale overleggen die altijd diplomatiek en ambtelijk worden voorbereid en deze beleidsmakers zijn dus onderdeel van de nationale soevereiniteiten als nationale onderhandelaars. Er wordt dus niets getekend als niet alle onderhandelaars overeenstemming hebben bereikt. Dit aspect mis ik in Rodriks redenering. Interessant is zijn slotalinea:

‘De Duitse strengheid op louter financieel terrein is geen valide koers. Op den duur zullen EU-landen gelijkwaardiger moeten zijn om onder hetzelfde dak te kunnen wonen. De crisis laat zien hoe hoog de eisen zijn die globalisering stelt aan de politieke besluitvorming. De EU staat voor de keus: ofwel meer politieke integratie, ofwel minder en langzamere economische ontwikkeling.’

Interessant is dat de Duitse strengheid (en dus ook Nederlandse strengheid) niet wordt gewaardeerd door Rodrik. Of hij daarmee een gulden middenweg zoekt voor de EU-lidstaten is onduidelijk. Het feitelijke probleem van de EU is hoe dan ook dat er geen geharmoniseerde economieën bestaan binnen deze Unie. Dat is de basis- of weeffout van de EU. Maar naast de verschillende nationaal-economische stelsels en opvattingen die een tweede hindernis of een volgende weeffout genoemd kunnen worden, dit staat dan los van het door mij eerder geschetste conflict tussen de financiële omloopsnelheid van het flitskapitaal en de politieke besluitvormingsprocessen die daar doorheen lopen. Maar dat probleem speelt zich wereldwijd af en democratisch bezien hebben de Europese democratieën binnen de bestaande natiestaten daarmee meer problemen dan alle overige natiestaten wereldwijd waar de democratie minder wortel heeft geschoten; of althans waar andere tradities bestaan.

Advertisements