Tags

,

Ontneem senaat het laatste woord (Jaap van der Ploeg, Opinie & Debat/de Volkskrant, 7 januari)

Parlement

Leg het primaat van de politiek bij de Tweede Kamer en kies die niet vaker dan een keer in de voier jaar.

‘Vlak voor het kerstreces bleek de broosheid van de coalitie in de Eerste Kamer toen de Zorgwet werd verworpen. Dit leidde weer tot discussie over rol en positie van de senaat. Zelf was ik in het verleden getuige van veel worstelingen tussen de Eerste Kamer en het kabinet. Zoals die waarbij CDA-fractievoorzitter Ad Caland premier Lubbers het leven zuur maakte – hij had een hekel aan Lubbers, die hij maar een zondagskind vond.’

Wat deze laatste opmerking betreft, hier kan men zich afvragen of je je functie als senator juist uitoefent als het gaat om persoonlijk getroublerde situaties. Het is te gek om los te lopen dat een senator als wijlen Ad Caland zijn status kan opbouwen alleen om het feit dat hij een hekel had aan Lubbers en daarmee steevast ging dwarsliggen. Een oud-senator onwaardig. En Caland zou achteraf nu wel eens kunnen uitgroeien tot het prototype van een senator zoals hij niet zo moeten functioneren, het verkeerde voorbeeld dus.

‘Ook maakte ik de befaamde ‘nachten’ in de senaat mee. In de ‘nacht van Wiegel’ sneuvelde het wetsvoorstel tot invoering van een correctief referendum en in de ‘nacht van Van Thijn’ stemde de senaat tegen de invoering van de gekozen burgemeester, wat het politieke einde betekende van minister Thom de Graaf. Kennelijk laat de Eerste Kamer vooral haar tanden zien als het volk slaapt.’

De laatste opmerking is natuurlijk symbolisch bedoeld omdat hetzelfde nachtelijke verschijnsel zich ook in meerderheid van de gevallen in de Tweede Kamer voordoet. Maar iedereen schijnt steeds weer te vergeten dat de senaat een andere functie heeft. De bevolking zal daar geen acht op slaan omdat de staatsrechtelijke kennis van de gemiddelde kiezer op dit thema zwaar onvoldoende is, zo niet nihil, maar journalisten beperkten zich steeds tot het schrijven van verslagen en rapportages, zonder zich de vragen te stellen die afkeuring door de Eerste Kamer had mogen plaatsvinden of gebeuren. Ook de journalistiek had zich de vraag moeten stellen of de senaat wel juist bezig was. Het antwoord luidt immer: neen, want zij worden niet op de vingers gekeken.

‘Sinds de grondwetswijziging van 1983 is er niets veranderd in de rol en positie van de senaat. Zonder het kind met het badwater weg te gooien, kunnen we wel nagaan wat nodig en wenselijk is om de stabiliteit te verbeteren.

‘In de eerste plaats zou het al enorm helpen als de Eerste Kamer niet meer het laatste woord heeft, maar het primaat van de politiek bij de Tweede Kamer ligt – en die Tweede Kamer moeten we altijd om de vier jaar kiezen en niet tussentijds als het kabinet valt. Om te beginnen moet de Eerste Kamer niet meer het recht hebben een wetsontwerp te verwerpen. In plaats daarvan komt het recht wetsontwerpen terug te sturen naar de Tweede Kamer. De senaat beoordeelt wetsvoorstellen op basis van rechtsstatelijkheid, grondwettigheid en uitvoerbaarheid. Als een meerderheid van de senaat het wetsvoorstel afwijst, gaat het voorzien van commentaar eerst naar de Raad van State die het oorspronkelijke geamendeerde voorstel en het commentaar van de Eerste Kamer beoordeelt. Daarna gaat dit geheel weer naar de Tweede Kamer die na overleg met het kabinet de eindbeslissing neemt. Daar ligt het primaat van de politiek.

‘Dit is een snellere route dan het opnieuw indienen van een verworpen wetsontwerp zoals nu gebeurt met de Zorgwet. Bij het terugzendrecht heeft de Eerste Kamer dus niet meer het laatste woord. Dat ligt dan bij de Tweede Kamer.’

Hier staan wijze woorden van de oud-directeur van de RVD en oud-chef van politieke redactie van het NOS-journaal, en dus iemand met zeer veel ervaring op dit thema. Omdat een grondwetswijziging om de werkwijze van de Eerste Kamer – hoewel dit verkeerd is geformuleerd: er staat niets over werkwijze EK in de grondwet – te veranderen onhaalbaar is, want driekwart van stemmen in tweede instantie is daarbij nodig – moet de senaat alleen het recht van terugsturen krijgen om geen pseudo politieke spelletjes te kunnen uitvoeren. Daarvoor is de Eerste Kamer niet bedoeld; de Eerste Kamer is ooit ingesteld om de Tweede Kamer van al te drieste hervormingsgezinde plannen en voorstellen van de regering af te houden en dat waren toen uiterst conservatieve tijden onder Willem 1, 2 en 3.

Een toetsingsfunctie is dus afdoende en noodzakelijk om goed te kunnen functioneren, zeker nu de leden van de Tweede Kamer gemiddeld veel te jong zijn om een rijp oordeel te kunnen vellen. Zoals Van der Ploeg schrijft: rechtmatigheid, grondwettigheid – en dit is ook de oorzaak dat ons land een verbod heeft op grondwetstoetsing, want toen dat werd ingesteld was het oordeel van toenmalige parlementariërs dat de politici gaan over de juistheid en zuiverheid van de grondwet(sinterpretatie) en niet de rechter; dat argument wordt te weinig genoemd of gehoord in de discussie van afgelopen jaar – en uitvoerbaarheid, ofwel haalbaarheid en houdbaarheid.

Dat de afwijzing door de Eerste Kamer met gehanteerde argumenten wordt teruggestuurd naar eerst de Raad van State, alvorens naar de Tweede Kamer is een heel zinnig voorstel van Van der Ploeg, om zo de Tweede Kamer te dwingen zich met de afwijzingsargumenten van de senaat serieus bezig te houden en het niet voor kennisgeving aan te nemen en er daar verder niets mee te doen. Dat gebeurt van kabinetszijde al veel te vaak met de uitgebrachte adviezen van de Raad van State. Dat doet niet alleen het gezag van de Raad niet goed – want daar wordt zorgvuldige de terechte technische kritiek geleverd – maar vooral formeel hebben Tweede Kamer noch kabinet geen recht om zich laatdunkend uit te laten over de adviezen van die Raad.

Conclusie is dus dat de voorstellen van Van der Ploeg in zijn artikel gedaan, de enige logische en redelijke en dus juiste route is om kabinetsvoorstellen toch in redelijk tempo na verwerping in de Eerste Kamer toch aan de Staatscourant kunnen af te leveren, zodat het voorstel formeel in wet wordt omgezet en het in werking treedt.

Advertisements