Tags

, ,

Poetins bende van vijf (Helga Salemon, De Groene Amsterdammer, 24 juli)

Als president Poetin zijn invloed op de Oekraïense separatisten aanwendt en waarachtig onderzoek naar het neerhalen van de MH17 mogelijk maakt, blijft samenwerking met het Westen mogelijk. Helaas staan zijn belangrijkste adviseurs een Russische alleingang voor.

‘Nadat hij met behulp van zijn siloviki de lastige oligarchen onschadelijk had gemaakt, schafte Poetin in zijn tweede presidentstermijn (2004-2008) de verkiezingen voor de lokale gouverneurs af. Hij benoemde ze voortaan zelf. Hoewel Poetin in 2008 officieel stuivertje wisselde met het hoofd van zijn presidentieel apparaat, Dmitri Medvedev, stond Medvedev in wezen onder de hoede van Poetin. Poetin noemde het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ‘de grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw’ en het Kremlin begon in augustus 2008 met het rechtzetten daarvan door een oorlog met Georgië en de daaropvolgende inlijving bij Rusland van Abchazië en Noord-Ossetië. De annexatie van de Krim en het aansturen op opsplitsing van Oekraïne door het steunen van de pro-Russische separatisten aldaar lijkt een vervolg op dit plan.’

Het staat hier heel duidelijk omschreven: ‘Poetin noemde het uiteenvallen van de Sovjet-Unie ‘de grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw’ en het Kremlin begon in augustus 2008 met het rechtzetten daarvan door een oorlog met Georgië en de daaropvolgende inlijving bij Rusland van Abchazië en Noord-Ossetië. De annexatie van de Krim en het aansturen op opsplitsing van Oekraïne door het steunen van de pro-Russische separatisten aldaar lijkt een vervolg op dit plan.’

Wat mij persoonlijk betreft, is de zeldzame journalistieke voorzichtigheid – ‘lijkt op een vervolg van dir plan’ – volkomen onnodig. Het is een gegeven feit binnen het kader van het rechtzetten van de grootmachtstaat waarvan sprake was onder de Sovjet Unie, inclusief de toen aanwezige ‘schaamteloze corruptie en repressie’, zoals Salemon verderop terecht vaststelt. Onnodig omdat in dit artikel trefzeker wordt beschreven hoe de dictatuur naar communistische snit functioneert binnen het Kremlin, onder oud KGB-kolonel Poetin:

‘Tegen 2012 leek Poetin het land stevig onder controle te hebben. Maar in de aanloop naar zijn derde verkiezing tot president, in maart dat jaar, braken massale protesten uit, de grootste sinds hij aan de macht was. De progressieve elite kreeg gezelschap van de groeiende middenklasse, die genoeg had van de endemische corruptie in het land. De totalitaire kracht van de Poetin-bende kwam nu ten volle naar voren. Het dociele parlement, de Doema, nam onder toeziend oog van voorzitter en Poetin-intimus Sergej Narysjkin de ene na de andere draconische wet aan. Onder het mom van het handhaven van de wet openden politie, justitie en de fsb, met aan het hoofd Poetin-vertrouweling Aleksandr Bortnikov, een frontale aanval op de oppositie. Door aanscherping van de wetten op demonstratie, terrorisme en ‘buitenlandse agenten’ kon het machtige Onderzoekscomité onder leiding van Poetins medestander Aleksandr Bastrykin willekeurig welke demonstrant, blogger of journalist in de gevangenis laten verdwijnen.’

Het uitbreiden van de macht van Rusland staat centraal in het gedachtegoed van president Poetin en zijn geüniformeerde siloviki. Dat geldt zeker ook voor de man in het staatsapparaat direct na Poetin, voormalig kgb-kolonel-­generaal Sergej Ivanov. Ivanov is het huidige hoofd van Poetins presidentieel apparaat en staat op de sanctielijst van de VS. Hij was Poetins gedoodverfde opvolger in 2008 toen die, door de grondwet gedwongen, zijn presidentszetel moest afstaan. Waarschijnlijk vanwege zijn plan om de Kremlin-troon in 2012 weer zelf te bestijgen, gaf Poetin echter de voorkeur aan zijn toenmalige zwakke premier Dmitri Medvedev. Tot 2008 was Ivanov minister van Defensie, een positie waarop Poetin hem al in zijn eerste presidentsperiode had benoemd. Ivanov is de enige prominente silovik die in de openbaarheid is getreden. Mogelijk in verband met zijn positie als potentiële ‘kroonprins’ in 2008 kwam hij in de jaren daarvoor veelvuldig in beeld, onder meer wederzijds schouderkloppend met de Amerikaanse minster van Defensie Donald Rumsfeld en bij de topontmoeting van George Bush en Vladimir Poetin in Bratislava. Betekenisvolle uitspraken zijn er van Ivanov niet bekend. ‘Als hij één op één met je praat, is er niets aan de hand, maar als hij in het publiek optreedt schaam je je dood’, zei een bekende van hem tegen een Russische krant. ‘Net als de meerderheid van het team van Petersburgse topfunctionarissen neemt hij dan het publiek niet serieus en richt zich vooral tot zijn chef.’

(…)

Omdat het ‘epicentrum’ van Poetins siloviki de binnenlandse veiligheidsdienst fsb is, kan het hoofd daarvan, legergeneraal Aleksandr Bortnikov, onmogelijk ontbreken in het rijtje van zijn vertrouwelingen. Bovendien is deze bondgenoot cruciaal, omdat de fsb over zo veel kompromat (compromitterend materiaal) beschikt dat deze dienst, net als voorheen de kgb, desgewenst iedere Kremlin-leider ten val kan brengen. Vooral Poetin zelf moet wat dat aangaat Bortnikov te vriend houden. Al vanaf 1975 overzag Bortnikov namelijk de kgb-zaken in de stad en de regio Leningrad, waar Poetin eerst als kgb’er werkte, en vanaf 1990 bij het gemeentebestuur. Poetin benoemde Bortnikov in 2004 tot plaatsvervangend hoofd van de fsb en na zijn herverkiezing in 2012 bevorderde hij hem tot directeur. Volgens Russische media zou Bortnikov op vertrouwelijke voet staan met Igor Setsjin. Als hoofd van Ruslands meest geheime dienst probeert Bortnikov zo veel mogelijk buiten beeld te blijven. Maar toen journaliste Natalja Morar in 2007 in een artikel voor het onafhankelijke Russische tijdschrift The New Times Bortnikov beschuldigde van witwassen en medeplichtigheid aan de moord op kgb’er Litvinienko, mocht de Moldavische journaliste Rusland niet meer in.’

(…)

‘‘De maffia is onsterfelijk! De enige manier om de maffia te verslaan, is om een eigen maffia te vormen’, vertolkte Bastrykin vorig jaar februari in de krant Kommersant zijn taakopvatting. Hoe dat in de praktijk werkte, bleek in juni 2012. Bastrykin kwam toen in opspraak nadat hij onderzoeksjournalist Sergej Sokolov van de krant Novaja Gazeta had ontvoerd naar een bos buiten Moskou en met de dood had bedreigd. Aanleiding was een serie artikelen over de banden tussen een Russische bende en een senator van regeringspartij Verenigd Rusland. Nadat hoofdredacteur Dmitri Moeratov een open brief aan Bastrykin had gestuurd, bood die excuses aan voor zijn ‘emotionele uitbarsting’.

Deze alinea’s zijn afdoende om tot de vastelling te komen dat de vroegere grootmacht Rusland, naast de Verenigde Staten in de periode van de Koude Oorlog, is verworden tot primitieve natie geleid door een authentieke geheime dienst-cultuur, een aloud mechanisme van politiek verdeel-en-heers. Dat Poetin zijn eigen maffia heeft gevormd is overduidelijk, maar de uitdaging ligt nu in het vraagstuk hoe de beschaafde wereld onder leiding van het Westen, zich hiertegenover moeten opstellen. Laat daarmee de schandvlek –achteraf – van een gezellig samenzijn van Poetin met ons koningspaar tijdens de herdenking van 400 jaar Russisch-Nederlandse betrekkingen én tijdens de Winterspelen van Sotji/Sochi even laten voor wat het was, belangrijker is nu hoe een herbezinning van ons buitenlandbeleid gestalte en inhoud gaat krijgen nu onze ogen geopend zijn voor wat nu gebleken is een onverwachte, want dankzij het inzichtelijke artikel van Salemon, een ware maffiastaat. En dan hoeven de mensenrechten niet eens apart benoemd te worden, want dat was al droevig gesteld onder het Sovjetregime.

Vergeleken bij de Koude Oorlog was er ook nog geen Europese Unie, want toen nog de Europese Economische Gemeenschappen. Ik realiseer me nu pas dat de omwenteling binnen het communistische blok na de val van de Berlijnse Muur (1989) ook en bijna gelijktijdig de nieuwe fase van de EU (1992) is ingetreden; toeval of niet, maar in termen van Jaap de Hoop Scheffer (zie mijn voorgaande blog hier), die meende te moeten stellen dat er sprake van nieuwe instabiliteit… Ja, een cliché, want natuurlijk zijn er nieuwe instabiliteiten, of beter: vormen van nieuwe instabiliteit, want de wereld is heftig in beweging. Dat kan en kon dus ook niet anders.

Maar op deze nieuwe instabiliteit die als strategisch uitgangspunt door Poetin is ingezet ten dienste van zijn Russische grootmachtstatus en persoonlijke grootheidswaanzin, kan en móet alleen maar op een verstandige wijze worden gepareerd door het Westen en dat is niet door inzet van de Navo, want alleen in laatste instantie op verzoek van de VN en met VN-mandaat.

Nieuw buitenlands- en energiebeleid zijn de enige afdoende antwoorden. Waar geen enkele ondernemer zich zal voelen gloriëren als hij onderhandelingen voert met een dictatoriale staat, en dat geldt dat nu specifiek voor Rusland. Een dergelijke ondernemer tracht een product af te zetten dat ook onder de Russische bevolking gretig aftrek vindt, maar met dictatoren doe je lieven geen zaken als het zónder kan. Zo simpel is dat. De EU zal dus moeten nagaan waar Rusland de zwaarste psychologische slag kan worden toegebracht; en niet in eerste instantie een economische slag. De zwaarste slag is een nieuwe toedeling van het WK2018. Dat is een slag in Poetins gezicht, waar wij hem eerder respecteerden. Dat respect blijkt achteraf onverdiend. Een vraag in dit verband: welke informatie is in de diplomatieke archieven van Buitenlandse Zaken opgeslagen. Wisten onze diplomaten in Moskou niet dat een maffiabende in het Kremlin zit? Of gaat de koopman altijd boven de dominee? De tijden zijn nu sinds de vliegramp veranderd, heren diplomaten!

In plaats van Frankrijk te verwijten waarom de oorlogsbodems worden geleverd, is het verstandiger om eerder te onderzoeken hoe ons buitenlandse beleid is opgebouwd. Onder de huidige nieuwe omstandigheden – sinds de annexatie van de Krim – zullen de Europese grondrechten, waaronder de centraalstelling van mensenrechten niet alleen binnen de EU, maar ook voor handelsverkeer buiten de EU aan een nader onderzoek moeten worden onderzocht en vertaald. Er is kortom een nieuw economisch- en handelsbeleid voor Rusland noodzakelijk.

En dat geldt al helemaal voor energiebeleid. Niet alleen vanwege de afhankelijkheid van veel EU-lidstaten ten aanzien van Russisch gas, maar ook de nieuwe gasrotonde, politiek geregeld door wat toen volwaardige partners leken te zijn. Nu blijkt dat Rusland geen volwaardige partner is, want al jaren het gaswapen als een chantagemiddel te gebruiken, verandert dat uitgangspunt van volwaardigheid. Dat mag de EU niet tolereren en dus moet het hele energiebeleid op de schop.

Niets meer en niets minder. Dat betekent een opdracht aan zowel Den Haag als aan Brussel. Er is werk aan de winkel en niet zo’n kleine ook. Eindelijk een wezenlijk, want principieel project dat de (nieuwe) Europese Commissie dient op te zetten. Gaat de EU nu toch eindelijk inhoud krijgen?

Advertisements