Tags

, , , ,

Stelling: Al lezend kwam ik tot de indruk dat we leven op de rand van een vulkaan die net een zware eruptie heeft meegemaakt, maar tegelijkertijd is allerminst zeker of die vulkaan tot rust is gekomen of weer lava gaat spuwen. En misschien is het zelfs mogelijk – en in ieder geval niet ondenkbaar – dat er sprake is van een blijvend brakende vulkaan, en dus een geheel nieuw verschijnsel, want zo’n continu ‘werkende’ vulkaan kennen we niet. Net zo goed als onze aflopende winter – komend weekend gaan we weer naar de zomertijd – geen winter is geweest en dat verschijnsel kenden we ook niet. En naar de kern van de tekst van Van Dam: hij gaat duidelijk uit van het traditionele conjunctureel-economische denken: na iedere recessie komt weer herstel, groei en een nieuwe hoogconjunctuur, die op zijn beurt weer afvlakt en overgaat in een nieuwe recessie, naar Kondratieff.

Maar wat als de mondiale economische en financiële crisis die we nu hebben meegemaakt, niet past in dat vertrouwde kader van Kondratieff? Het is logisch dat de vakeconomen – waaronder ik iedere universiteit opgeleide en afgestudeerde econoom versta – van deze wereld nog geen alternatieve visies of theorieën hebben bedacht voor de mogelijkheid dat een economische recessie en crisis géén Kondratieff-verschijnsel is, maar vallend onder een nieuwe soort. Welnu, een gewaagde stelling natuurlijk, maar voor een niet-vakeconoom die ik ben geen onmogelijk pad om te bewandelen. Ik zal aan de hand van de tekst van Van Dam aangeven waarom hij gevangen zit in het Kondratieff-schema en dat ik die aanname aanvecht.

We leven in een liflaf-democratie (Marcel van Dam, Opinie & Debat/de Volkskrant, 27 maart)

‘Samsom heeft gedecreteerd dat de electorale oplazer die de PvdA kreeg, is te wijten aan de lange duur van de recessie. ‘De resultaten van het kabinetsbeleid komen voor hen (voormalige PvdA-stemmers) te laat.’ Samsom bedoelt dat de omslag van jarenlange recessie naar een voorziene piepkleine economische groei te laat kwam voor deze verkiezingen. Hij gaat ervan uit dat vroegere PvdA-kiezers de toekomstige economische groei op het conto van zijn partij zullen schrijven en uit dank daarvoor weer op hem zullen stemmen.

‘Na iedere economische crisis komt een moment dat de economie weer gaat groeien. Sinds de economie bij ons voor een groot deel, nu voor meer dan de helft, afhankelijk is van de handel met het buitenland, is het aantrekken van onze economie afhankelijk van het aantrekken van de wereldhandel. In werkelijkheid is dankzij het kabinetsbeleid de recessie bij ons veel dieper geweest dan bij de ons omringend elanden. Waardoor ons bruto binnenlands product veel verder is teruggevallen dan bij de noordelijke EU-landen het geval was. (…)’

Natuurlijk staat het uiterst onvriendelijk dat Van Dam schrijft dat ‘Samsom heeft gedecreteerd’. Maar dit is ook een persoonlijke inschatting en is zeker zo niet gelopen omdat ik als ongebonden burger zeker meen te weten dat Samsom heeft zijn partijleden proberen te overtuigen dat de oplazer van zijn partij – de VVD overigens – veroorzaakt is door de langdurige recessie. Dat is punt 1.

Punt 2 is dat met de ‘afgelopen’ Europese (betreft eigenlijk alleen de eurozone) recessie, waarvan niemand nog zeker weet – en kán weten – of deze echt voorbij is; dit vanwege de fundamenteel veranderde omstandigheden waarmee we te kampen hebben. En die veranderingen zijn zelfs benoembaar: de invoering van de Europese Economische en Monetaire Unie, dat niets anders was en kón zijn dan een monetair experiment, want er bestond geen historisch precedent van een op te richten muntunie waar dan ook. Dus een achterafgesproken levensgrote gok, omdat met het inzicht opgedaan met de Grote Economische Crisis, in feite een multi-samengestelde crisis en daarom afwijkend van Kondratieff, een nieuwe soort crisis is, maar wel vergelijkbaar met de Grote Recessie uit de vorige eeuw in de jaren ’30.

Daarom ook afwijkend – van alle voorgaande crises – omdat bij mislukking van de euro – nog altijd mogelijk – de hele wereldhandel en –economie in elkaar stort en daarna geen herstel meer mogelijk is; de menselijke beschaving stort dan inelkaar. Waarom stort het hele financiële kaartenhuis in elkaar? De financiële wereld is wereldwijd zo vervlochten geraakt dat vanaf de crisis die officieel geboekstaafd is met 2008 als startpunt, de hele financiële wereld meetrekt de afgrond in en dat houdt alles op.

Alsof Atlantis in de golven verdwijnt, maar nu geen zee als ‘grote verzwelger’, maar de financiële markten: multinationale bankenwereld, verzekeringswereld, de institutionele beleggers en de pensioenfondsen. Het financiële wereldgebouw dus, met Lehman Brothers als symbolisch beginpunt van de Nieuwe Depressie die buiten de Kondratieff-logica omgaat.

We leven naar mijn overtuiging sinds de huidige crisis – blijft een crisis totdat de dokter een ‘beter-verklaring’ heeft afgegeven en Mario Draghi weer rustig kan slapen zonder nachtmerries – op een historisch kantelpunt of transitie: met deze crisis is een nieuw type financiële en economische crisis geopenbaard, geïntroduceerd en moet er weer een nieuwe Keynes opstaan om de uitwegen te vinden die nu nog niet bestaan. Een kwestie van outside-the-box-denken, die van hedendaagse economen en politici mag worden verwacht.

Punt 3 is daarmee dat Samsom en Rutte begrijpelijk ervan uitgaan dat de weg die hun minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem – vooralsnog – de juiste strategie hebben gekozen door het zekere voor het onzekere te kiezen. In eerste instantie ervoor zorgen dat de Europese afspraken van begrotingsdiscipline strikt worden nageleefd, zodat Dijsselbloem met dit laboratoriumexperiment een voorbeeld kan zijn voor de zuidelijke eurozone die veel harder zucht onder de regels dan wij.

En de economische logica geeft ook aan dat met een klein begrotingstekort door minder overheidsuitgaven – leidend naar begrotingsevenwicht – de Europese concurrentiepositie verbetert. De Europese staatsschulden per lidstaat zijn ook veel te gevarieerd en maken daarmee de EU daarmee minder geloofwaardig – dus kwetsbaar – voor de kredietbeoordelaars; alleen daarom is de crisis nog niet voorbij.

De wereldeconomie is afhankelijk van vertrouwen en zolang dat vertrouwen niet zichtbaar is hersteld – de financiële markten zijn daarin helaas bepalend en dominerend – blijft de crisis een sluimerend feit. Dijsselbloem probeert dus zijn eurogroep te laten zien dat het noordelijke eurogebied zichzelf even hard aanpakt als de sociale storm die nu over de zuidelijke eurolanden gaat.

Er zijn weeffouten gemaakt in de EMU-constructie en dat blijken zulke fundamentele fouten te zijn geweest dat de eurozone harder wordt getroffen dan de rest van de wereld en dat verdient dus een erg voorzichtige aanpak. En dat kan niet door lastenverlichting vanwege een anticyclisch beleid, aangezien de randvoorwaarden voor een (nieuwe) gezonde economie – gezond mondiaal handelsverkeer – nog niet bestaan. Eerst nieuwe fundamenten aanleggen – ECB en noodfondsen – en dan pas de rest.

Dit zijn dus de factoren waarmee Van Dam geen rekening mee gehouden heeft en dat verzwakt zijn betoog. Daarom neem ik ook de vrijheid om mijn redenering tegenover de zijne te plaatsen, al neem ik zelf een onconventionele positie in, terwijl Van Dam uiterst traditioneel schrijft en dus denkt. De waarheid zal op termijn pas geopenbaard worden of gewoon blijken. Maar voor mij als partijloos burger valt het gemakkelijker een radicaal standpunt in te nemen dan een partijgebonden columnist als Van Dam en daarmee doet zich de paradox voor dat ik het huidige kabinetsbeleid verdedig en verdedigen kan met bovenstaande argumenten en Van Dam blijft hangen in een nieuwe vorm van conservatisme, namelijk in zijn hang naar de traditionele economische inzichten. Maar dat is zijn goed recht.

En ik realiseer me dat de economenwereld weer constateert dat niet-economen het beter denken te weten, maar dat neem ik voor lief. Nu de euro eenmaal bestaat, kan en moet de patiënt eerst weer gezond gemaakt worden – en daarover is de spraakverwarring binnen economenwereld al groot genoeg; daarom schaam ik mij ook niet om dit alles te schrijven – want anders staat ons veel groter onheil te wachten.

Mijn conclusie is dus – terug naar de geciteerde tekst – dat Samsom gelijk heeft met zijn uitgangspunt dat de omslag van jarenlange recessie naar een voorziene piepkleine economische groei te laat kwam voor deze verkiezingen. Hij gaat ervan uit dat vroegere PvdA-kiezers de toekomstige economische groei op het conto van zijn partij zullen schrijven en uit dank daarvoor weer op hem zullen stemmen. Ik hoop alleen dat de achterban van de PvdA zich niet opnieuw laat misleiden door de komende EP-verkiezingen van 22 mei aanstaande en de provinciale verkiezingen van volgend jaar, want dan regeert weer de ‘waan van de dag’. En daar moeten politici boven moeten maar niet kunnen – polariserende taal getuigt daarvan – staan. Dit kabinet haalt de eindstreep en zal in 2017 herkozen worden. Mark my words!

Advertisements