Tags

, ,

Eedstoornis (Column Marcel Canoy, Opinie/fd, 8 juli)

‘Medewerkers zijn vooral loyaal aan de instellingen en haar leiders in plaats van aan klanten of de maatschappij. De Autoriteit Financiële Markten betoogt dat veel uitwassen terug zijn terug te voeren op een gebrekkige bedrijfscultuur en het bijbehorende gedrag.

‘Is de bankierseed het antwoord op deze culturele lacune? Wel als je denkt dat het glas halfvol is.

‘Maar het glas kan ook halfleeg zijn. De sector heeft immers geen geweldig trackrecord met zelfregulering. Salarissen werden ondanks herhaalde oproepen uit de politiek niet in toom gehouden. Moeten we bonussen inleveren? Geen probleem, dan schuiven we gewoon met de hoogte van ons vaste salaris. De Libor-affaire is ook al een pijnlijk voorbeeld van het falen van zelfregulering, om maar te zwijgen van het vastgoedgesjoemel dat jarenlang ongestoord doorgang kon vinden. Het zelfreinigende vermogen van de sector komt niet verder dan het schoonvegen van straatjes. Waarom gaat dit dan wel werken?

‘Het boek The bankers new clothes van topeconomen Admati en Hellwig toont genadeloos aan dat het (wan)gedrag van bankiers hardnekkig is en niet kan worden weggepoetst met vrome plechtigheden. Zij pleiten terecht voor het aanzienlijk verstevigen van het eigen vermogen van banken, en dan komt het met die cultuur ook wel goed.

‘De eed is misschien een stapje de goede kant op, maar gaat materieel pas wat betekenen als de klanten ook het verschil gaan zien. Wie gaat monitoren of bankiers zich aan de eed houden? Hoe worden klanten daarbij betrokken? Welke meetbare criteria bestaan er? Welke sancties (naast het zware en in de praktijk natuurlijk zelden voorkomende tuchtrecht) bestaan er bij overtredingen? Welke ervaringen op het gebied van cultuur kennen we en waarom worden die niet overgenomen?’

Na het slotwoord van Canoy waaruit zijn katholieke achtergrond zichtbaar wordt via vergelijkingen met aldaar bestaande rituelen, kom ik tot de conclusie dat de hooggeleerde econoom het niet buiten de economische praktijk hoeft te zoeken, maar binnen zijn vakgebied. Is hier in de bancaire sector geen sprake van een doorgeslagen winstideologie, zonder dat daar de onzichtbare hand van Adam Smith aan te pas komt. Is de bestaande bonussen- en verdienstensystematiek niet geheel te wijten aan het monopoloïde karakter van dit bureaucratisch automatisme? ‘Wij betalen onze topmanagers goed en keren riante bonussen uit omdat ze anders vertrekken naar de concurrent in het buitenland?’ De klant en consument hebben hierover niets te vertellen omdat de ‘IJzeren Ring (in plaats van Wet) van Michels’ – uit de sociologie – ervoor zorgt dat alles juridisch dichtgespijkerd zit en de gang naar de rechter is zelfs voor vakbonden klaarblijkelijk een onbegaanbare weg. En de nationale overheden zorgen er alleen maar voor dat de inflatie niet uitstijgt boven een maximaal percentage van het nationale product, maar ondertussen zijn de bankiers zelf-geldscheppend bezig als nooit tevoren. Er wordt met andere woorden ook erg gesjoemeld met inflatiestatistieken. Dit alles gaat goed totdat de kruik volledig barst en dat moment komt met rasse schreden op ons af gezien de onoplosbaarheid van de eurocrisis. Het Gouden Kalf is in handen, én in het eeuwige bezit van deze bankiersklasse (althans die pretentie hebben deze wolven) en dat moet ook zo blijven natuurlijk. Een bankierseed kan tegen dit monster dat is voortgebracht door het kapitalisme zelf – alleen Marx had deze uitkomst nooit kunnen bedenken – niet tegenhouden want het is een zelfvernietigend systeem. Deze cultuur is van inhaligheid hoort bij de DNA van de mensheid, want wie toetreedt tot de gelederen van de bancaire tempels, is ‘eeuwigdurend’ (tot aan de dood in dit leven) gebonden aan de loyaliteit van het eigen bankiersbedrijf. Al die tempels hebben ook goudbeslagen letters aan de voorgevels hangen. Dat zegt al genoeg. Zoals alleen Fukushima als laatste uiting van de ingreep vanuit de natuur – en onzichtbare hand! – nodig was om de mensheid alsnog te waarschuwen tegen de immanente risico’s van kernsplitsing – kernfusie is een heel ander verhaal – , zo is ook de kredietcrisis (2007) en de opvolgende crises als de schuldencrisis (2009) en mondiale economische crisis die als een ketenreactie ontstonden een uiting van een vastgelopen systeem. Het kapitalisme is bezig zichzelf op te eten. Daar helpt geen lieve moeder, laat staan bankierseed tegen, maar gewoon weer nadenken over rechtvaardige verhoudingen in de allocatie van middelen. En was dat niet het startpunt van de economie als wetenschapstak? Het katholicisme is al even verouderd als het kapitalisme en dat is een principiële overeenkomst! Er is dus een tweede kapitalistische revolutie nodig om de eerste van Adam Smith tot normale proporties terug te brengen: de geest van een eindeloos financieel expansionisme moet weer terug in de fles. Het ‘kolonialisme’, maar dan in een moderne en geëvolueerde gedaante is achterhaald! De bankiers bleken kolonialisten te zijn, maar dan op basis van uitbuiting van menselijke productiemiddelen. De (carnavals)maskers vallen dus nu af.