Tags

Hier windt u zich over 5 jaar over op (Column Marike Stellinga, Katern Economie/NRC Handelsblad, 11 en 12 mei) Moeilijk om er niet een klein beetje bang van te worden

‘Geweldig instituut, die Rekenkamer, maar wie luistert ernaar? Vrijdag herinnerde de Volkskrant ons eraan dat de Rekenkamer al een jaar of zeven waarschuwt voor de fraudegevoeligheid van de 12 miljard euro aan toeslagen die onze Belastingdienst elk jaar uitdeelt. In 2009 had de controleur van onze overheidsuitgaven het bijvoorbeeld al over ‘spookbewoners’; Bulgaren die even het land binnenflitsen om tienduizenden euro’s aan huur- en zorgtoeslag op te halen. ‘Het Financieel Dagblad constateerde dezelfde dag dat de Rijksoverheid nogal veel geld toelegt op de Wijkertunnel die het Rijk samen met ING en Commerzbank bouwde bij Beverwijk. Het plan was even simpel als dodelijk: de banken schoten de financiering voor, de staat zou voor het gebruik van de tunnel betalen. De bouw kostte de banken 185 miljoen euro. De staat betaalde inmiddels al 386 miljoen aan de banken. Dat bedrag loopt nog op, want pas in 2026 kan de staat stippen met tol betalen aan de banken die een meer dan dikke winst maken. Ook hiervoor waarschuwde de Rekenkamer – dus in 1993 al. ‘Slimme gasten bij die Rekenkamer dus. Slimme gasten met vooral heel veel gezond verstand. Want je hoeft niet gestudeerd te hebben om in te zien dat ons toeslagensysteem verdacht veel lijkt op gratis geld uitdelen. Over die toeslagen maakt ook de Tweede Kamer zich al langer zorgen; staatssecretaris na staatssecretaris beloofde beterschap, maar vervolgens deden zij en hun ambtenaren er weinig tot niks mee. Geen tijd, geen mankracht, geen zin, of het denken van nieuwe toeslagen ging voor. Want cadeautjes uitdelen is zo veel leuker dan controleren waar al die euro’s precies heen gaan. ‘Laat dat nou precies de kerntaak zijn van de Rekenkamer. Elk jaar weer probeert de Rekenkamer monter de noodzaak van controle over te brengen aan regering en Tweede Kamer. Woensdag is het ‘verantwoordingsdag’, dan geeft de Rekenkamer haar oordeel over het beleid van de overheid. Er is heus aandacht voor, maar uiteindelijk ligt Den Haag wakkerder van de voorspellingen van het Centraal Planbureau dan van Woensdag Gehaktdag.’

Tot zover een afdoende bewijs van de desinteresse van de Tweede Kamer en ook de regering voor de bevindingen van de Rekenkamer. Iedereen die de politiek volgt leest alleen in de krant dat die Rekenmeesters weer lekken hebben gevonden in de overheidsuitgaven, maar er is ook nooit iets mee gedaan, zoals Stellinga terecht aangeeft. Maar nu elke cent overbodige Rijksuitgave moet worden teruggedraaid, moeten natuurlijk foutief uitgegeven gelden worden aangepakt. In deze tijd van snoeiharde bezuinigingen moet extra hard worden gecontroleerd of er terecht is uitgegeven is en mogen er geen foutieve toeslagen bestaan die probleemloos in Bulgarije terechtkomen. Dan ben je als gekke Henkie bezig. Dat mogen zowel Rutte als zijn voorganger Balkenende zich aantrekken dat ze echt zo bezig zijn geweest. Maar Stellinga vervolgt zo:

‘U en ik hoeven ons natuurlijk niks aan te trekken van die Haagse desinteresse. Dus laten wij eens kijken waar de Rekenkamer zich nu bezorgd over toont. Dan kunnen we ons alvast voorbereiden op de schandalen van de toekomst. Ik sta ‘kleine kwesties, zoals zorgen over de IT-projecten van de overheid, even over (die zijn natuurlijk niet echt klein, struin vooral eens rond op de website). De Rekenkamer maakt zich momenteel zorgen over twee zulke grote kwesties dat het moeilijk is om er niet een klein beetje bang van te worden. ‘De eerste zorg is het immense bedrag – 465 miljard euro – waarvoor de overheid sinds de financiële crisis garant is gaan staan. (…) ‘Nou is het bepaald niet zo dat de Rekenkamer beweert dat de overheid 465 miljard euro aan verlies gaat lijden. Deze garanties heten “risico’s voor de overheidsfinanciën”. Ze kunnen worden ingeroepen. Maar de Rekenkamer stelt er wel een paar nuttige vragen bij: misschien kan de minister van Financiën vertellen hoe hij die risico’s denkt te beheersen? En: is het nodig dat 70 procent van de mensen met een hypotheek een garantie krijgt? ‘Andere zorg zijn de Europese noodfondsen. Kees Vendrik, voormalige GroenLinks-Kamerlid en nu van de rekenkamer, wijst er telkens op dat er weinig tot geen controle is op waar het geld uit de noodfondsen naartoe gaat. Let wel, het gaat ook hier om honderden miljarden euro’s.’

Het slotgedeelte van Stellinga’s tekst laat ik verder aan de lezers van deze krant, maar de conclusie is heel duidelijk met deze boodschap van de NRC-adjunct-redacteur: Laten we de Rekenkamer eindelijk eens serieus nemen, want zij bieden de Kamer en regering ‘gratis’ mogelijkheden waar bezuinigingsruimte kan worden gevonden. En dat de bestemming van de Europese noodfondsen onbekend is, is natuurlijk helemaal te gek voor woorden. Die gelden komen toch via de ECB terecht bij de noodlijdende banken in de zuidelijke eurozone? Of niet soms? Heeft de ECB daar geen controle op? Genoeg werk aan de winkel voor de Kamerleden of van Woensdag Gehaktdag eens een echt serieuze debatdag van te maken.