Tags

Vis, financiën en waarden (Martin Sommer, Vrij zicht, Opinie & Debat/de Volkskrant, 27 april)

De Europese burger heeft geen buren, familie, geschiedenis of nationale rariteiten

‘Daarna hebben de ministers eurocommissaris Viviane Reding aan het werk gezet om de bedenken hoe ze Hongarije een passende uitbrander kan geven. Ik ga nu niet zeuren over soevereiniteit, maar stond wel te kijken van haar antwoord. We gaan het namelijk helemaal niet hebben over Hongarije, er met een algemene regel komen. En de onderbouwing is niet dat Orbán op zijn donder moet hebben. ‘Het uitgangspunt is simpel: een efficiënt en betrouwbaar rechtsstelsel zal economisch voordeel brengen.’

Nu heb ik enkele dagen geleden al gereageerd op de aanpak van Frans Timmermans op het democratisch tekort in Hongarije (zie https://aquariuspolitiek.wordpress.com/2013/04/27/hoe-bewaart-de-eu-democratische-waarden-vk-rechtsstaat-eu/), maar het lijkt er sterk op dat eurocommissaris Reding zich waarschijnlijk namens de Commissie tot dit ‘efficiënte en betrouwbare rechtsstelsel’ beperkt, vanwege de veronderstelling dat dit werkende rechtsstelsel de beste garantie is voor een herstel van de economie van dat land en dus economisch voordeel zal brengen. Dat is dus een uitgesproken neoliberaal uitgangspunt en dát op deze dag van het PvdA-congres in Leeuwarden over het illegalenvraagstuk. Het mag als Commissiebewijs worden gezien dat de alleen de economie en oplossing van de eurocrisis nu een prominente en dus dominante rol speelt, en democratische waarden in de ijskast zijn gestopt. Die komen pas weer aan de orde als de crisis is opgelost, want nu alle hens aan dek om de EU-economie weer op te stuwen in de vaart der volken. Sommer:

‘Ik stond paf. Precies hierover sprak ik een week geleden met de Amerikaanse politiek filosoof Larry Siedentop (Vonk, 20 april), die in het briljante boek Democracy in Europe (2000) uitlegt dat het niet goed gaat met de Europese democratie. Achter de economische crisis van nu gaat volgens Siedentop een politieke en morele crisis schuil. Hij waarschuwde vooral voor het soort denken van eurocommissaris Reding: de nadruk op de vrije markt en het recht, losgezongen van omgeving, tijd en ruimte.’

Ik vertaal deze eigenschappen met neoliberalisme, gedefinieerd als eenzijdig economisch liberalisme. En dat komt helemaal overeen met de opvolgende zinnen van Sommer:

‘In het universum van mevrouw Reding is de Europese burger een consument en drager van rechten, vooral mensenrechten. Dat van die mensenrechten klinkt mooier dan de vrije markt, maar het zijn twee kanten van dezelfde medaille. De Europese burger is een abstractie, zonder buren, familie, geschiedenis, regionale en nationale rariteiten. Deze schimmige burger, voorzien van mensenrechten, is vooral in het Europees Parlement populair. Volgens Siedentop ‘omdat dat de instantie is die het verst verwijderd is van de nationale regeringen, het verst verwijderd ook van lokale en regionale vooroordelen’. Juist het recht is een geweldige aanjager van centralisme.’

Zo kun je het ook zien, maar ik houd het op de optie van het dominante neoliberalisme. Dat is in mijn betoog een afdoende verklaring van het eenzijdige denken van mevrouw Reding. Als Sommer gelijk heeft met zijn aanhaling van Siedentop, dan zijn het elkaar versterkende verklaringen. Maar beide hebben dan gemeen dat ze alleen gaan over de abstracte EU-mens(heid), en dan is een doodlopende weg als het rechtsstelsel verkracht wordt zoals het mediabeleid in Hongarije aantoont. Daar is een semi-communistisch regime in de persoon van Orbán aangetreden. Daar schieten de Hongaren niets mee op na een echte satellietstaat van de USSR te zijn geweest en misschien dacht hij zelfs dat die route de meest efficiënte naar de moderne Hongaarse democratie zou betekenen. Maar zo zit de EU niet in elkaar en de rest de vraag wat Redings ambtenaren haar hebben geadviseerd. Dat wordt nu een kernvraag, want dan weten we of neutrale en deskundige ambtenaren wel op hun taak zijn opgewassen, of Reding haar gang moeten laten gaan. En als het Europees Parlement werkt zoals onze Tweede Kamer – maar vandaag de dag kun je overal aan twijfelen… – dan is er een dankbare taak voor Nederlandse EP’ers weggelegd om over de aanpak van Reding vragen te stellen. Daar zijn we dan erg benieuwd naar, want het kan veel ophelderen over wat er in Brussel gaande is.